how to make a website
Mobirise


زندگی نامه و کارکرد های فرهنگی
 پروفیسر داکترعنایت الله شهرانی
دانشمند معاصرافغانستان

    عنایت الله شهرانی درهشتم قوس 1321 هجری شمسی ، مطابق به بیست ونهـــــــم نوامبر1942 مسیحی درقریه شهران خاش ولایت بدخشان تولد شده وفرزند دانشمند وروحانی شادروان الحاج آخوند ملاعبادالله خان شهرانی میباشد. اولین مربی عنایت الله شهرانی پدرش بوده که درمنطقۀ خاش یگانه موسس مکتب رسمی باهمکاری مدیریت معارف بدخشان واولین معلم افتخاری وبعداهم یکی ازاستادان رسمی مکتب خاش بود ، که شاگردان مستعدبسیاری را به جامعه تقدیم نموده است.
    قریه شهران که درمرکز وادی سرسبزوزیبای خاش موقعیت داشته ، ازاینکه درآن زمان بازاری وجود نداشت ، تبادلات بصورت جنس درمقابل جنس صورت میگرفت. اهالی این قریۀ زیبا عموماً زراعت پیشه بوده وبه شکل ابتدایی وساده حیات بسرمی بردند.
    عنایت الله شهرانی تحصیلات آغازین را درقریه شهران به مکتب "معروف خاش" تمام نموده ، حسن خط را تا به مرحلۀ ابتدایی نزد محمد مجتبی خان و نورمحمد خان آموخت و در قسمت کاردستی ورسامی درمیان همه شاگردان مکتب ممتاز بود. وی متوسطه را درمکتب ابن سینای کابل خواند وحسن خط واملاء را نزد سید محمد ایشان الحسینی فراگرفت. بی علاقه بودن شهرانی به درس وکتاب دراوایل تحصیل مانع درخشش وتراویدن استعدادهای نهفتۀ وی نشده ودرآوان تحصیل دورۀ ثانوی در دارالمعلمین کابل از ممتازترین شاگردان بود. استعداد فطری وفکری وی به دیده های زیرک وتیزبین محمد یوسف خان محسنی نقش بسته ودرصنف دوازدهم با همکاری محسنی کتاب رهنمای سواد آموزی را با تصویرهای آن تالیف نمود. درضمن کتاب های فزیک که توسط استاد محمد اسلم خان تالیف وتوسط شهرانی رسامی شده بود.
    بعد ازسپری نمودن موفقانۀ امتحانات کانکوردرسال 1962 میلادی ، شامل دانشکدۀ تعلیم وتربیۀ پوهنتون کابل گردیده که ازجملۀ اولین شاگردان دانشکدۀ فوق الذکربود.
    زمانی که محصل سال دوم بود، به تشویق استاد عبدالرحمن یوسفی رسالۀ حضرت بیدل را نوشته ودرموسسۀ تعلیم وتربیه چاپ نمود. به سال سوم فاکولته کتاب " رهنمای تدریس هنر" را به همکاری استاد غلام محی الدین شبنم وبه سرپرستی عبدالقهارخان مدیرعمومی کورسهای زمستانی تآلیف کرده ودرهمان سال طبع شده وجهت استفاده به کورسهای زمستانی به معلمان توزیع شد. اثرفوق الذکررا میتوان اولین کتاب رهنما واصول تدریس هنردانست که بعدها با اضافات واصلاحات توسط مؤلف باهمکاری وزارت معارف بااعطای جایزۀ نقدی درمطبعۀ فرانکلین به چاپ رسید.
    استاد شهرانی درفاکولته ازاستاد عبدالغفور برشنا ودونفرمتخصصین امریکایی نقاشی را درکنارمضامین دیگرفراگرفته وموفق به اختراع کردن شیوه جدید در دیزاین شده واین موضوع در کابل تایمز باذکر سوانح ونمونه های کاری وی توسط نوررحیمی ومحمد شفیع راحل طبع شده واین ابتکارش درمیان هنرمندان داخلی وخارجی ازشهرت کاملی برخور دار بود. درسال چهارم فاکولته ، داکترشهرانی ، کتاب " هنردرافغانستان " را باهمکاری استاد برشنا تالیف کرد . این کتاب اولین تذکرۀ نقاشان افغانستان بوده وتاکنون نیزمنحیث مآخذ با اعتبار برای تحقیق هنربشمارمیرود. توانایی واستعداد شهرانی علاقه مسوولین راجلب کرده ووزیرمعارف وقت داکترعلی احمد پوپل آمرطبع دوباره تذکرۀ نقاشان وکتاب اصول تدریس هنر را با صحافت عالی صادر نمود.
     درعین زمان ، رسالۀ " افکارتربیتی آرتورشوپنهاور" وی مورد تقدیروتمجید استادانش قرارگرفت وبعدازاتمام دانشگاه کابل به سال 1965 میلادی که قراربود درکدرعلمی پوهنتون پذیرفته شود ولی عمدا به اکادمی تربیۀ معلم فرستاده شده که باعث دلسردی وعدم علاقۀ شهرانی شده ومنجربه استعفایش شد. استعداد شهرانی شیفته گانش را به حرکت درآورده وبنابردعوت آقای محمد سالم مسعودی به دارالمعلمین کابل منحیث استاد به فعالیت آغازکرد.
     همزمان باکاردر دارالمعلمین کابل ، کورس یکسالۀ مافوق لیسانس را به سرپرستی وزارت معارف بنام " کونسلینگ گایدنس" که مسایل روانشناسی را بحث میکرد، فراگرفته وپس ازاتمام کورس، دوسال را عملاً با محصلین صنوف سیزدهم وچهاردهم درخصوص حل مشکلات روانی موفقانه کارکرد.
     درلیسۀ دارالمعلمین کابل داکترشهرانی به عنوان نقاش ونویسندۀ ادبیات فولکلوری شهرت داشت. مقالات ومضامین اش درنشرات مطبوعات چون: آریانا ، ادب وفولکلور مسلسلاً به چاپ رسیده است . نقش وموقف هنری استادشهرانی توسط استاد علی اصغربشیرهروی درمجلۀ ژوندون نقد وبررسی شده وبه معرفی مفصل استاد مبادرت ورزیده است. استادشهرانی مدت سه ماه درقاره های آسیا واروپاسیاحت کرده ، درضمن معرفی آثارنقاشی اش ، توانست که عاید مالی ازهنرخویش بدست آورد.
      درسال 1971 میلادی پیوند زندگی را بست وثمره این وصلت یک دختروسه پسرمیباشد. این وصلت درهای جدید امکانات را به شهرانی گشود و در سال 1971 میلادی بعداز غالب آمدن در رقابت بین داوطلبان به صفت استاد در فاکولتۀ تعلیم وتربیه پذیرفته شد. وی افتخارمدرسی را درین موسسه تا سال 1975 میلادی بدوش داشت . استاد شهرانی بنا بردعوت وزیر کلتور وهنر هندوستان افتخار سفر سه هفته یی را به صفت پروفیسور داشته وطی این دیدارازمراکزمشهورهنری هند دیدن بعمل آورد. این سفروی مصادف باریاست دکترمحمد حیدرخان بود. دردورۀ ریاست داکترعبدالاحمد جاوید وظیفه رسامی ونقاشی نمودن پورتریت های رؤسای پوهنتون به انگشت های هنرآفرین استاد سپرده شد . استاد شهرانی همکارعلمی نزدیک وصمیمی باداکترعبدالاحمد جاوید و استاد عبدالحی حبیبی بود بود. درسال 1975 میلادی بنابر پیشنهاد ریاست فاکولتۀ ادبیات وعلوم بشری منحیث استاد شعبات نقاشی وهیکل تراشی وادبیات عامیانه (فولکلوری) درآن دانشکده تبدیل شد. درسال 1976 میلادی بعد ازسپری نمودن موفقانۀ امتحان بین استادان پوهنتون وکاندید های خارج پوهنتون جهت تحصیل ماستری با استفاده ازسکالرشیپ فولبرایت عازم ایالات متحدۀ آمریکا گردید. بنابه گفتۀ استاد شهرانی ، این موفقیت وی توآم باممانعت های سیاسی وتبعیضی بوده وچشم دید های خویش را چنین نقل میکند: " قبل ازرفتن به سکالرشیپ ازطرف معاون فاکولتۀ ادبیات بمشکلات روبروشدم.معاون فاکولته به ادارۀ فولبرایت میگوید که میخواهیم تنها ازیک قوم گارد مملکت را تربیه نماییم وچون شهرانی منسوب بدان قوم نیست ، لذا فاکولته به رفتنش به آمریکا موافق نیست .ولی بعدازسه ماه این مشکل مرفوع گردیده ، تکت وپاسپورتم داده شده وعازم آمریکا گردیدم."
    داکترشهرانی بعد ازاتمام دورۀ ماستری درسال 1978 میلادی دوباره به وطن برگشت.
حین تحصیل دردورۀ ماستری یکتعداد کورسهای دورۀ داکتری رانیزبه پایان رسانید. بعدازبازگشت دوباره بحیث استاد درفاکولتۀ ادبیات وعلوم بشری شروع به کارنموده وکورس های فولکلوررا به محصلان خارجی فاکولتۀ ادبیات ومضامین هنری رابه شعبات نقاشی وهیکل تراشی تدریس نمود.
      درسال 1979میلادی منحیث آمردیپارتمنت هنرهای زیبای فاکولتۀ ادبیات مقرر وبه فعالیت های انکشاف هنرهای زیبا دست یازید. داکترشهرانی ، دردورۀ آمریت خود به اصلاحات اساسی دیپارتمنت هنرهای زیبای فاکولتۀ ادبیات مبادرت ورزید وبه توسعۀ آن پرداخت . درکنارشعبات نقاشی وهیکل تراشی درسال 1980 میلادی ایجاد شعبات موسیقی، تیاتر، سینماتوگرافی ، دیزاین وگرافیک ، تعلیم وتربیه هنروتاریخ هنر ازجمله خدمات فراموش ناشدنی داکترشهرانی میباشد. تاسیس شعبات فوق الذکر به مثابۀ گام نخست تعلیم هنربه سویه دانشگاه ویا اکادمیک بشمارمیرفت. گنجانیدن شعبات فوق درچوکات فاکولتۀ ادبیات ناممکن بود وبنا به موافقۀ ریاست پوهنتون ، آمریت دیپارتمنت هنرهای زیبا مستقلا ایجاد شده وداکترشهرانی منحیث اولین آمروموسس شعبات موسیقی وتیاتر این دیپارتمنت مقررگردید. درعین وقت داکترشهرانی ریاست افتخاری بخش نقاشان اتحادیۀ هنرمندان افغانستان را نیزبه سمت خویش داشت.
     بعد ازشهادت دوبرادر ومحبوس شدن برادرهایش دراوایل سال 1980 میلادی ونسبت وضع ناهنجار وطن ازطرف دستگاه خود فروختۀ رژیم کابل و روبروشدن بامشکلات سیاسی که باخطرات جانی همراه بود، داکترعنایت الله شهرانی را مجبوربه ترک وطن نمود. درسال 1981 میلادی به پاکستان مهاجرت کردو تا سال 1982 میلادی دردانشگاه پشاور منحیث استاد دربخش مطالعات آسیای مرکزی وفاکولتۀ جغرافیا ایفای وظیفه نمود. درزمان هجرت درد مادروطن به قلبش حکم میراند وبه فعالیت های سیاسی خویش برضد فعالیت های منفی روسها نیزادامه داد . نیرووانرژی استاد درراه تعلیم وتربیه مادروطن همیشه نیرومند بوده ودرلحظات دشوار چارۀ جهت تدریس نوباوه گان میجست. یکی ازفعالیت های وی درین راستانیزتهیه وترتیب نمودن پروگرامهای مضامین ونصاب تعلیمی اطفال مهاجرافغان ازصنف اول تا دوازده به سرپرستی احمدشاه احمدزی بود.
    درنیمۀ سال 1982 میلادی با فامیل خود به ایالات متحده آمریکا درشهر توسان ایالت اریزونا منحیث پناهنده سکونت اختیارنموده ودرسال 1983 میلادی شامل یونیورسیتی (دانشگاه) اریزونا گردید. داکترشهــــــــرانی درسال 1986 میــــــــــلادی شهادتنامه دکتورا پی اچ دی رادرمسلک تعلیم وتربیه بدست آورد. ازسال 1987 تا1990 میلادی همکاری های قلمی را بامجلۀ (نامه ی خراسان) ونشرات دیگرآغازکرده ودردانشگاه اریزونا بمدت دوسال منحیث استادزبان های آسیای مرکزی ایفای وظیفه نمود. درایام اقامت درشهرتوسان ایالت اریزونا درتلویزیون تعلیمی مشترک بین عربستان سعودی ومعارف آن شهرمنحیث طراح ومشاور کارکرد.
     امید برگشت شهرانی به وطن درسال 1990 میلادی باشرایط ناسازگارکشورازطریق پاکستان به تعلیق افتاده ومدت پنج سال دراسلام آباد پاکستان متوطن گردید. درطی پنج سال اقامت دست به فعالیت های ســـــیاسی وهنری زده ، علاوه برهمکاری باسازمانهای مجاهدین افغانستان ، منحیث عضورابطۀ عالم اسلامی نیزپذیرفته شده ووظیفۀ مستشاریت تعلیمی را درآن سازمان بعهده داشت . سفرهای فرهنگی ، همکاری و دینی به ممالک مستقل جدید آسیای مرکزی (تورکستان) ازجمله پیامد های عضویت درسازمان رابطۀ عالم اسلامی بود. درسال 1992 میلادی بنابردعوت موسسه ( پیوند) تاجیکستان به دوشنبه سفرنموده ، عضویت ومعاونیت موسسۀ بزرگ ( پیوند) را به دست آورده وباداکترعاصمی رِئیس عمومی ( پیوند) همکاری های علمی وفرهنگی نمود.
     همزمان با مستشاریت در رابطۀ عالم اسلامی ، بنابردعوت دانشگاه بین المللی اسلامی اسلام آباد به حیث استاد درآن دانشگاه ایفای وظیفه کردودرسال1991 میلادی منحیث پروفیسورورئیس بخش مطالعات آسیای مرکزی در آن دانشگاه مقررگردید واین مسوولیت را تااخیرسال 1994 میلادی به عهده داشت.
      در دانشگاه مذکور باتعدادی از متخصصین آسیای مرکزی در قسمت احیای مسایل و موضوعات فرهنگی ، تاریخی ودینی ( قبل ازاستیلای مناطق مذکورتوسط روسها) کار کرده و زمینه آوردن تعداد زیاد شاگردان جهت آموزش از آسیای مرکزی در دانشگاه را فراهم نمود.
     در سال 1995 میلادی با فامیل خویش جهت تحصیلات عالی فرزندانش به آمریکا بر گردید.
       درسال 1999 میلادی مجلۀ ( پیمان ) را درنیویارک تاسیس نموده وبعدازمدتی درعین سال مجلۀ ( بلخ ) را درکانادا اساس گذاشت.
      علاوه براین ، بتاریخ 26 نوامبر سال 2000 میلادی بخاطر احیاء فرهنگ افغانستان و یکجا کردن هنرمندان آوارۀ افغانستان ازگوشه وکنارجهان ، ( اتحادیۀ سرتاسری هنرمندان افغانستان ) را تاسیس وهمزمان با آن ازطرف اکثریت قاطع اعضای مجلس موسسین به حیث رئیس عمومی اتحادیۀ مذکور انتخاب گردید.
    درسال های اخیرقبل ازتدوین قانون اساسی، مقالۀ معروف ( نظام سیاسی آیندۀ - افغانستان)را نوشت که اکثریت مردم افغانستان آنرا استقبال نمودند و تعدادی ازتفوق طلبان و تبعیض پسندان واکنش های خویش را باتخریبات وتبلیغات نشان دادند. درمقالۀ مذکورداکترشهرانی باراول بصراحت نظام سیاسی افغانستان را بشکل فدرالی طراحی ونقشۀ افغانستان را به دوشکل سه ایالتی وهفت ایالتی تقسیم نمود. سفرهای را نیزبه کابل وولایات شمال جهت تقویۀ مفکورۀ فدرالی انجام داده وسیمینارهای را سازمان داد.
     درسال 2003 میلادی به پیشنهاد وزرای معارف وتحصیلات عالی وتائید رییس جمهورحامدکرزی ، داکترعنایت الله شهرانی باهجده متخصصین تعلیم وتربیه به عضویت کمیتۀ مستقل تعلیمی یونسکومعرفی شده ودرشهرپاریس بامتخصصین دیگردربارۀ تعیین پروگرامهای تحصیلات عالی ومعارف همکاری نمود.
     داکترعنایت الله شهرانی تاکنون مصروف تالیفات وتحقیقات دررشته های هنری، تاریخی، ادبی وتعلیمی درشهرک بلومنگتن اندیانای ایالات متحده آمریکا بوده ودردهۀ اخیربه اینطرف یکی ازپرکارترین شخصیت ها درانکشاف واحیای فرهنگ افغانستان بمشار میرود. داکترشهرانی همکارقلمی بیشترازهفده جریده ومجله بوده ومقالاتش بطورمسلسل بطبع رسیده و. کتابها وآثاروی درافغانستان هندوستان ، پاکستان ، ایران،آمریکا، مصر،سویدن وکانادا به چاپ رسیده است .
    داکترعنایت الله شهرانی درممالک مختلف سفرهانموده وشرف زیارت یثرب وبطحا به وی نصیب شده است . استادشهرانی به لسانهای  دری ، تورکی ولهجات آن ، انگلیسی وپشتومسلط بوده ونویسنده چیره دست درلسانهای ذکرشده می باشند.
    درزیرفهرستی ازمسوولیت ها ، وظایف وتالیفات استاد شهرانی رابه شما میشماریم:

وظایف درداخل کشور:
- معلم به دارالمعلمین کابل
- سرمعلم راهنمایی ( کونسلینگ گایدنس) به صنوف سیزدهم وچهاردهم دارالمعلمین کابل
- مشاورمکاتب ابتدایی درمضامین هنرازطریق مدیریت دارالمعلمین کابل
- استادفاکولتۀ تعلیم وتربیه
- استاد فاکولتۀ ادبیات
- استادفاکولتۀ هنرهای زیبا
- آمردیپارتمنت هنرهای زیبا درفاکولتۀ ادبیات
- آمرعمومی فاکولتۀ هنرهای زیبا
- همکارهنری باریاست تـآلیف وترجمه وزارت معارف
- نقاش درموسسۀ تعلیم وتربیه پوهنتون کابل
- رئیس اتحادیۀ هنرمندان دربخش ( نقاشان، خطاطان وهیکل تراشان کابل
  وظایف به خارج کشور:
- استاد دریونیورستی پشاور، مرکزتحقیقاتی آسیای مرکزی وفاکولتۀ جغرافیه 1981-1982
- طراح تلویزیون تعلیمی دراریزونا به ارتباط تلویزیون عربستان 1982-1986
- استاد زبان های آسیای مرکزی (تورکی) یونیورستی اریزونا 1988   -1990
- مستشارتعلیمی درمرکزرابطۀ عالم اسلامی دراسلام آباد 1990-1991
- رئیس بخش تحقیقات آسیای مرکزی وپروفیسوردردانشگاه بین المللی اسلام آباد 1991-1995
- رئیس عمومی اتحادیۀ سرتاسری هنرمندان افغانستان  2000-2003 
  سیمنارها :
- عضوسیمینارصلح درافغانستان واقع درکویتۀ پاکستان 1994
- عضو سیمینار درخصوص حصول استقلال افغانستان ، قبرس
- عضو کمیته مستقل تعلیمی یونسکو وعضو سیمینار پروگرام سازی تعلیمات درافغانستان، پاریس.
- عضو سیمینار بهبود تعلیمات عالی در افغانستان ، دانشگاه اندیانا، سال 2001 میلادی
- عضوسیمینار ساختار سیاسی افغانستان ، پرنستون یونیورستی ، نیوجرسی 2002 میلادی
- عضوسیمینارنظام سیاسی آیندۀ افغانستان، مزارشریف 2003 میلادی ،وموسس آن
- عضوسیــــمینارانکشاف زبان های تورکی درافغانســـــــتان ، مزارشریف 2004 میلادی وموسس آن.
- عضوده ها سیمیناروکانفرانسهای دیگردرداخل وخارج ازوطن.
    ابعاد اربعــــــه    
بعد تعلیمـــــــــــی:
 پیرامون کارهای بنیادی داکترعنایت الله شهـــــــــــــرانی:
* تخصص اولی داکترعنایت الله شهرانی تعلیم وتربیه وتخصص دومی تحصیلی دررشتۀ هنـــــــــــربسویۀ داکتری .
* نویسندۀ اولین تذکرۀ هنرمندان درکتاب " هنردرافغانستان" باتقاریظ علامه حبیبی واستاد برشنـــــــا ، تالیف در21 سالگـــــــی .
* کتاب " اصول تدریس آرت تربیوی " اولین کتاب رهنمای تعلیمی آرت ، باتقاریظ استادبرشنا، تألیف درسن 20 سالگی .
* تألیف دوکتاب امثال وحکم دری وپشتو اولین کتاب های ضخیم درهمان رشته دروطن.
* شعبات نقاشی وهیکل تراشی که مربوط فاکولتۀ ادبیات بود، آن دوشعبه را جداساخته باتاسیس شعبات دیگرمنحیث فاکولتۀ مستقل هنرهای زیبا درقطارفاکولته ها دیگرپوهنتون قرارداد.
* شعبۀ موسیقی را باراول درفاکولتۀ هنرهای زیبا تاسیس وصبغۀ دانشگاهی داد.
* شعبۀ تیاتررا باراول بسویۀ اکادمیک درفاکولتۀ هنرهای زیبا تاسیس نمود.
* بزرگترین اتحادیۀ سراسری هنرمندان افغانستان را درسال 2001 میلادی درخارج اساس گذاشت ودر29 مملکت جهان نمایندگی های هنری وفرهنگی افغانستان را تأسیس نمود.
* درساحۀ فولکلوردرافغانستان بیشترین وزیاد ترین مقالات وکتب را نوشت.
* درساحۀ هنر، هفده کتاب وبیش ازصد مقاله نوشت.
* داستان های حماسی گوراوغلی را نیزباراول برشتۀ تحریردرآورد.
* دست کم سیصد مقاله درعمومیات وخصوصیات فرهنگ افغانستان تحریرکرد.
* هنرمندانیکه درخارج ویادرداخل وفات می یافتند ، بعد ازمرگ شان مقالات زیاد درخصوص حیات هنری شان انتشارمیداد.
* صدها فعالیت های دیگرهنر، چون سیمینارها، نمایش ها ودفاعیه ها وحمایه ها ازهنرمندان.
* تألیف کتب وتهیه مقالات زیاد دربارۀ تعلیم وتربیه وتعلیم وتربیۀ هنـــــــــــری.
                                  *****************
اولین کسیکه بصراحت تبدیلی نظام سیاسی افغانستان را به " نظام فدرالــــی " درجریدۀ "امید" شـــــــرح وتفصیل داد.

آثاردکتورشهــــــــرانی :
1- آرت برای معلمین مکاتب ثانوی ودارالمعلمین ها ، چاپ درمؤسسه تعلیم وتربیه ، 1964 میلادی ، کابل درپنجصد جلد.
2-اصول تدریس آرت تربیوی ، وزارت معارف درسال 1350 هجری شمسی ، دریک هزارنسخه،چاپ مطبعۀ فرانکلین ، کابل .
3-هنردرافغانستان چاپ مطبعۀ فرانکلین وزارت معارف سال 1350 هجری شمسی درهزارنسخه ، کابل.
4- امثال وحکم(فارسی)طبع مطبعۀ دولتی ، کابل ، سال 1354 هجری شمسی .
5- امثال او حکم (پشتو) طبع مطبعۀ دولتی ، کابل ، سال 1354  هجری شمسی .
6- لغات مستعمل درلهجۀ دری بدخشان ، طبع مسلسل درمجلۀ " ادب" فاکولتۀ ادبیات پوهنتون کابل
 7- فلک های کوهسار، طبع بصورت مسلسل درمجلۀ آریانا ، انجمن تاریخ 1352 هـــ
8- گوراغلی ، داستانهای حماسی افغانستان وتورکستان به زبان فارسی تاجیکی ، چاپ درمجلۀ فولکلورولمـــــــــــر، گابل.
9- دوبیتی های تاجیکی ، طبع درمرکزفرهنگی ایران وپاکستان ، اسلام آباد،1373 هـــ درچاپ چهارم دردوبخش بزرگ دوبیتی های تاجیکی ودوبیتی های دری به ضخامت بزرگ . کابل 2016 میلادی .
10- پنج هنرمند شهیرافغانستان ، رسالۀ کدرعلمی درپوهنتون کابل (بنام تاریخچۀ هنردرافغانستان)
11- تعلیم وتربیۀ هنردرافغانستان ، (رسالۀ ماستری) بزبان انگلیسی، دانشگاه اریزونا،1978 میلادی
12-ارزیابی سیستم امتحانات مضمون هنردرمکاتب عالی درغرب ایالات متحدۀ آمریکا، (رسالۀ دکتورا)بزبان انگلیسی ، دانشگاه اریزونا،1986 میلادی.
13- آسیای مرکزی(دربارۀ عمومیات آسیای مرکزی)،چاپ جریدۀ کاروان مسلسل،1998-1990 میلادی ، آمریکا.
14- استادعدیم شغنانی(سیدزمان الدین عدیم) ، چاپ درکانادا،1997میلادی وقاهره ،2016 میلادی . ناشراستاد فضل الرحمن فاضل .
15- قهرمان ماوراءالنهرابراهیم بیک لقی،طبع مسلسل مجلۀ پیمان، نیویارک ، 1999-2001 میلادی .
16- یادی ازنقاشان افغانستان، طبع مسلسل درجریدۀ کاروان،دهۀ اخیرنود، امریکا
17- ضرب المثل های دری افغانستان ، طبع درکانادا،سویدن ، ایران،پاکستان(تهران)1382 هجری شمسی ، دنبالۀ امثال ودوچند آن)
18- مرزهای همزیستی زبان ها،چاپ درنیویارک ، 1996 میــــــــلادی.
19- افسانۀ شگوفه بهار، چاپ درنیویارک 1997 میلادی ، چاپ دوم بنام " هنرواخلاق"
20- مخفی بدخشی ( تعلیق وتحشیه ) چاپ دردهلی 2001
21- لعل سخنگوی(مخفی شاه بیگم بدخشانی) تألیف ، چاپ درکابل 2016 میلادی
22- شرح احوال وآثاراستادعبدالحی حبیبی،طبع مسلسل ازطریق مجلۀ پیمان ،نیویارک
وچاپ درقاهره 2016 میلادی.ناشراستادفضل الرحمن فاضل.
23- گلبدن نامه (همایون نامه ) ،مقدمه وادیت، طبع مسلسل درمجلۀ پیمان، نیویارک درهفت شماره پیمان تا1999 میلادی، چاپ درکابل بصورت کتاب2014 میلادی.
24- شجرۀ شهریاران تورک ، طبع درجریدۀ جهش درجرمنی(ناتکمیل)
25- تورکان پارسی گوی،چاپ درسایت ها وچاپ درکابل 2016 میلادی
26- بابرنامه (چاپ بمبئی)تعلیق وتحشیه ،چاپ درمجلۀ پیمان ، نا تکمیل.
27- قانون طرب ، بااضافات ، تعلیقات وتحشیه، چاپ درسویدن 2000م ازنوشتۀ استادســـــــــــــــرآهنگ.
28- یمگان (مزارناصرخسرو) نوشتۀ استادخلیلی، تعلیق وتحشیه،چاپ دردانشگاه دهلــــــــــی ، 2000 میلادی.
29- ظهیرالدین محمد بابرشاه ، مقدمه،تحشیه وتعلیق برنوشتۀ استادحبیبی،چاپ مسلسل درمجلۀ پیمان،نیویارک ، 2000 میلادی.
30 – افکارشاعر، نوشتۀ استاد سلجوقی،مقدمه وتعلیقات، ناچاپ
31-پیرخرابات ( استادقاسم افغان ) ، طبع درپشاورسال 1382 هجری شمسی.
32- فیض قدوس، نوشتۀ استادخلیلی، بکوشش ناچاپ
33- لتامنگیشکر، چاپ کابل ، 1391 هجری شمسی .
34- زند گینامۀ استادعبدالرشید لطیفی ، مقدمه وادیت کانادا،1998م مؤلف پروفیسورلطیفـــــــــــی .
35- مشاهیربدخشان(چهره های برجستۀ بدخشان)آمادۀ چاپ .
36- شاه محمدولی خان دروازی، چاپ پشاور، 2007 میلادی.
37- سازوآوازدرافغانستان(دردوجلد)،چاپ درمطبعۀ بیهقی 1389 هجری شمسی.
38- دیوان شاه غریب میرزا غریبی، مقدمه وتصحیح وتحشیه، ناتکمیل چاپ درمجلۀ پیمان.
39- سیـــــرهنردرافغانســـــــــــتان آمادۀ چاپ.
40- غزنویان (شامل مقالات محمود غزنوی، سبکتگین،غزنی وسنایی وکابل)چاپ درمجلات وجراید.
41- شرح احوال پروفیسورغلام محمد میمنگی، چاپ پشاور، 1384 هجری شمسی وچاپ دوم درکابل1388 هجری شمسی.
42- تاریخچۀ اقوام درافغانستان،چاپ چهارم،1391 هجری شمسی کابل.
43- زیب النساء بیگم ومفهوم عشق دراشعاراو، چاپ درکابل 1389 هجری شمسی
44- بیگم های بلند آوازه، چاپ مسلسل درمجلۀ " نشریۀ زن" درکانادا، آماده چاپ درکابل.
45- محمود سامی پاشا مشاورنظامی اعلیحضرت امان الله خان، چاپ درکابل، جرمنی وآستـــــــرالیا، 2012 میلادی .
46- عایشه درانی ، چاپ درکابل، 1389 هجری شمسی .
47- شگوفایی هنردرعهد تیموریان هرات ، چاپ درکابل، 1391 هجری شمسی.
48- تاریخچۀ فاکولتۀ تعلیم وتربیه ، چاپ درکابل ، 1391 هجری شمسی .
49- خاطرات من ازتأسیس فاکولتۀ هنرهای زیبای دانشگاه کابل،چاپ درکابل،1391 میلادی .
50- امثال تورکی اوزبیکی باهمکاری عارف عثمانوف، چاپ.
51- خوشنویسان، چاپ درقاهره مصر2015 میلادی .ناشراستادفضل الرحمن فاضل.
52- حکایات وروایات ، چاپ درقاهره مصر2016 میلادی.ناشراستاد فضل الرحمن فاضل .
53- صورتگران معاصرافغانستان ، (دردوجلد)، چاپ درمطبعۀ بیهقی کابل،1392هـ
54 - کابلیان وکابلستان آمادۀ چاپ – چاپ درسایت ماریادارو.
55 – گوراوغلی سلطان ، چاپ درکابل 2016 میلادی .
56- تهیۀ مواد ونوشته درچهارجلد کتاب (کی کیست درفرهنگ برونمرزی) تألیف پوهاند رسول رهین.
57- فرهنگ تاجیکی ، چاپ پشاور،1387 هجری شمسی .
58 – دپشتوملتونه،چاپ درکابل ،1387 هجری شمسی ، دنباله ومکمل امثال پشتو.
59 – بزم تاجیک ، ناچاپ،ره آورد سفربه تاجیکستان 1992 میلادی .
60-ادیت ودومقدمه درکتاب های " چهره های جاویدان"و" هنرمندان تاریخ ساز تیاتر " چاپ کانادا، مؤلف ماریا دارو.
61- آرامگاه بابر، تحشیه وتعلیق ، ناتکمیل .
62- تعلیمات عمومی، بفرمایش یونســــکو، ناچاپ .
63- کابل درپرده های تاریخ ، چاپ درقاهره – مصر2015 میلادی.
64- موسیقی دربدخشان ، ناچاپ .
65- فرهنگ تورکی اوزبیکی ، شهران – ضم فرهنگ داکترفیض الله " ایماق".

رسالـــــــه ها:
- تاریخچۀ خرقۀ مطهره درقندهار، چاپ درچندین نشریــــــــه
- سیری دربدخشان ، چاپ درکتاب پژوهشهای ایران شناسی،جلد21 ، 1392 تهران
- استادصلاح الدین سلجوقی، چاپ درکتاب پژوهشهای ایران شناسی ، تهران
- سامانیان ومدنیت آن دوران ، چاپ درکتاب پژوهشهای ایران شناسی،جلد 16 ،2005 میلادی تهران.
- نفوذ زبان فارسی درشبه قارۀ هند ، چاپ درپژوهشهای ایرانشناسی،جلد18
،1388 هجری شمسی ، تهران.
- ناصرخسروازنگاه بدخشانیان، چاپ درکتاب یمگان، یونیورستی دهلی،2000 م
- سرداربیدل شناس عبدالعزیزحیرت، مجلۀ درد دل، کالیفورنیا،بمدیریت سراج وهاج.
- تاریخچۀ چنـــــداول وباشندگان آن ، چاپ درچندین کتاب.
- غزنی وسنایی،چاپ درمجلۀ درد دل، کالیفورنیا،بمدیریت سراج وهاج.
- آمیزش موسیقی باروان آدمی، راه نیستان،تورکیه،بمدیریت عبدالقیوم ملکزاد.
- حنجرۀ هند، لتامنگیشکــــــر، چاپ درسایت ها.
- دری یازبان درباریان ،مجلۀ آریانای برونمرزی، چاپ سویـــــدن.
- آرتورشوپنهاور، تحقیق علمی ، سال 1964 میلادی، دانشگاه کابل.
- بیدل ،رسالۀ تحقیقی، سال 1963 میلادی،چاپ دیتو،موسسۀ تعلیم وتربیه،1963 م
- وده ها رسالـــــــه وصدها مقالات دیگــــــــــر.

 

فهرست تقاریظ ومقدمه های که دربارۀکتاب های
 دانشمندان، استاد شهرانی نوشته است:
اکثراین نوشته های استادشهرانی،تقریظ برکتابهاویک تعداد مقالات دیگرتبصره،تائید وانتقاد میباشــــــــــد.
تقریظ   - نگاهی به سیمای آرین پوروتاریخ منظوم او(چاپ اول آمریکا1376 هـ ش.
          - توضیح یک مطلب درخصوص کتاب"تاریخ منظوم" شهکارآقای آرین پور.
تقریظ   - دیوان "جاودان خزان" دربارۀ اثرآرین پور(1390 هجری شمسی)
          - ذکری بنام خداوند، چاپ درآمریکاوافغانستان .
                          *****************
تقریظ   - پورغنی صائب شناس بزرگ، دربارۀ " دیوان پورغنی"چاپ شده.
تقریظ   - پورغنی یاعیارزاده یی ازکابلستان – درکتاب " به یاد پورغنی" چاپ درهالند و
            افغانســـــتان .
تقریظ   - سیمای آشنا، درکلیات اشعارجمشید شعله- چاپ شده .
تقریظ   -پرتوی برزوایای زندگی وآثاروافکارجمشیدشعله. درکتاب "سیردبستان بدخشان"
           چاپ شــــده.
- ملا شاه بدخشی- دربارۀ کتاب ملاشاه بدخشی، ازفضل الرحمن فاضل– چاپ درپیمان.
    - یادی ازملاعبدالله عارف چاه آبی ، دربارۀ "دیوان عارف" چاپ درجریدۀ " امید"
                                                   ******
تقریظ  - ازجورروزگارچه شبها   گریستم،دربارۀ دیوان"نوای نی" ازناجیه کریم چاپ شده(2016 میلادی)                                                       
                                                  
تقریظ   - اشعارخودجوش ودل انگیزعارف وطن حافظ محمد کریم کابلی.
          - چرخ فلک . دربارۀ کتاب"خاطرات استادخلیلی" چاپ در"امید"
تقریظ   - ابیات جاودان آتش سرا،دربارۀ کتاب آتش سرا، سرودۀ معتصــــــــــــــــم باالله
             خلیلـــــــــــــی ، چاپ شده.
تقریظ    - شاعراندیشه ها، دربارۀ کتاب" لاله زاران شفق"ازمعتصم باالله خلیلی، چاپ شده
تقریظ    - دربارۀ کتاب "ازدنبوره تاگیتار" اثرنصرالدین سلجوقی ، چاپ شده
                                           چاپ شده.       About the work of the author تقریظ  

       - هرکه امین نیست ایمان ندارد، دربارۀ سرقت ادبی ازکتاب مزارات هرات چاپ شده ، در " امیــــــــــــــــد"                                                                                           
تقریظ  - خشک وتر- دربارۀ کتاب استاد مشعل- چاپ شده.
تقریظ  - کلمۀ هرات وکتاب تاریخنامۀ هرات – چاپ شده
تقریظ   - یک نظرگذرا برتاریخ افغانستان، دربارۀ نوشته های تاریخی غلام ســــــــخی سخا،چاپ نشده
                      ********
- پیرامون مقالۀ آقای صدیق رهپو طرزی، " سرزمین ماارژنگ زیبای قومی" چاپ درسایت ها
تقریظ    - خاطرات ظفرحسن ، دربارۀ کتاب " افغانستان ازسلطنت امیرحبیب الله خان تا صدارت محمد هاشم خان " ترجمۀ فضل الرحمن فاضل- چاپ دردهلی وافغانستان.
-    چندکلمه دربارۀ دیوان شکوفۀ بهار، اثربهارسعید ، چاپ شده .
-    مقدمۀ چاپ دوم ، شکوفۀ بهار، هنرواخلاق ازدیروزتا امروز.
تقریظ    - دودیوان ارزشمند ازهاشم زمانی ، چاپ شده.
تقریظ    - استاد موسی معروفی شاعربزرگ عصرما،دربارۀ دیوان انگلیسی موسی    معروفی ، چاپ شــــــــــــــده .
*******
تقریظ    - درلغت نامۀ پروفیسورداکترعبدالواسع لطیفی- چاپ شده .
تقریظ    - دربارۀ کتاب هنری ، مرتضی پردیس – چاپ شده .
تقریظ    - مقدمه درکتاب حاجی غلام سروردهقان کابلی – چاپ شده.
                   -  اشکهای چکیده ، سرودۀ خالد صدیق ، چاپ شده امید.
تقریظ     - ادبیات شفاهی مردم، دربارۀ کتاب نصرالدین سلجوقی، چاپ شده .
           - نوروزخوش آئین- دربارۀ کتاب استاد جاوید- چاپ شده- کاروان.
           - سخنی پیرامون دومجلۀ "امت " و " انسجام" ، چاپ ایران .
           - نگاه مختصری به کتاب " خاطرات سیاسی سید قاسم رشتیا" چاپ شده.
           - نظریه دربارۀ جریدۀ امید- چاپ شده.
           - توضیح یک مطلب پیرامون مقالۀ " یادی ازصوفی عشقری" چاپ شده.
*******
           - سخنی چند پیرامون کتاب " سفینه موسیقی" چاپ شده.
           - گلشن زیبای اشعاریادیوان استادقربت ، چاپ شده.
تقریظ     - سخنی چند به تائید متن این کتاب ، دربارۀ نوشتۀ رفیق زمانی کتاب جاذبه های   گردشگری درافغانستان.
             
********
تقریظ    - عارف والاگهررازمحمدزارع ودیوان پرکیف او- چاپ شده.
تقریظ    - یارآشناازاقلیم اندخوی، دربارۀ کتاب داکترایماق ، چاپ شده.
تقریظ    - دربارۀ کتاب استاد شبنم غزنوی ، چاپ شده.
تقریظ    - آرمان ما ، مقدمه درمجلۀ " پیمان" چاپ شده .
                                ********
           - پیشگفتار، درکتاب  "استادعبدالرشیدلطیفی بزرگمردمطبوعات وتیاترافغانستان".
           تالیفی پروفیسورداکترعبدالواسع لطیفی – چاپ شده.
                                        ********
تقریظ    - دربارۀ سروده های اسمعیل خراسانپور، چاپ شده ، عربستان1386 هـ .ش
تقریظ    - شاعرعاشق مشرب ، نذیراحمدظفر، دربارۀ کتاب " شب یلدا" چاپ شـــــده ،
            1391 هجری شمسی ، ترکیه.
تقریظ    - مردیکه مایۀ افتخاراهل معارف بود، دربارۀ کتاب"سنگ مزار" تالیف استاد
             عبد الغفوررحیل دولتشاهی.
            چاپ شــــــــــــــــده.
                                        ********
تقریظ    - نظری برکتاب خاطرات شادروان محمد ابراهیم عفیفی ، بنام" پیغام جاودان "
             چاپ شـــــــــــــــــده .
تقریظ    - به دیوان عاطفه عثمان ، چاپ شده .
                                        ********
تقریظ    - زمزمه های یک طبیب نامور، داکترنبی کامیار، چاپ شده .
تقریظ    - پیرامون کتاب " لاله رخان سروقد"، تالیفی نصیرمهرین ، چاپ درسایت ها
             2014 میلادی
                                        ********
تقریظ    - نظری برکتاب " ما باشندگان دیرینۀ این سرزمین" تالیفی ایشرداس، چاپ در
             سایت هـــــــــــا.
                                        *********
تقریظ    - پیرامون کتاب " چهره های جاویدان ومؤلف آن" تالیفی،ماریادارو، چاپ شده.
تقریظ    - " هنرمندان تاریخ سازتیاتروخصوصیات این کتاب " تالیفی ماریا دارو،چاپ شده.
تقریظ    - نمونه ای ازتاریخ نگاری علمی ، دربارۀ کتاب " نخستین کتاب جنبش مشروطه
             خواهی درافغانستان " تالیفی پروفیسورسیدسعدالدین هاشمی، چاپ شده درآریانا
             برون مــــــــــــرزی.
تقریظ    - تاثیرات ناگوارانحرافات تاریخی درتاریخ نگاری ، دربارۀ کتاب " جنبش     
            مشروطیت درافغانستان" تالیف پوهاند هاشمی ، چاپ شده ، درآریانا برونمرزی.
                                        ********
تقریظ    -کتاب "تصوف وانسان" چلچراغی درشبستان عرفان ، تالیفی شرعی جوزجانی ،
            چاپ درسایت ها وکاغذ به (شکل رساله)     
                                        ********
تقریظ    - یک نظرگذرابرکتاب " تاریخ ، فرهنگ ومبارزۀ مردم پنجشیر" ، تالیفـــــــــی
              دستگیرپنجشیــــــــــری (  2014 میلادی) به شکل رساله .

تقریظ    - درکتاب " ژورنالیزم درافغانستان " تالیف مشتاق احمد کریم نوری ، چاپ نشده.
                                        ********
تقریظ    - کوچۀ ما ( داستان امین وذلیخا) ، مؤلف ، اکرم عثمان، چاپ درسایت ها .
                                        ********
تقریظ    - سه تحقیق دریک جلد کتاب ، اثرمیرعبدالعلی شایق هــــــــــــــــروی به عنوان
             "خطاطان ونقاشان هــــــــــــــرات" چاپ شده.
                                        ********
           - پیرامون سوداهای هیچستان " تبصره دربارۀ مقالۀ جناب استاد رهنورد زریاب
              چاپ درکاروان.
           -چندین تبصره – مقدمه دربارۀ سلسله کتاب های بیدلستان – تالیف همنوا،ترکیه
           -چهارمضمون درکتاب " خشک وتر" استاد محمد سعید مشـــــــــــــــــعل- چاپ    درکانادا ( 1998 میلادی)
تقریظ     - کمیدی زنان  عصبی ، ترجمۀ داکترنعیم فرحان ، چاپ شده .

شمارتقریظ های که ، بقلم داکترشهرانی دربارۀ کتاب ها ومولفین نوشته، بیش ازشصت وپنج میرســـــد.

یک تعداد مقالات داکترشهرانی که درمجلات
وجراید وسایت ها بطبع رسیده است :
- تاریخچۀ مختصرهنردرافغانستان وکارنامه های استادبهزاد- کاروان شماره های 22-24
امید شماره های 1016 تا 1024 – نشریه زن درکانادا.
- فردوسی ومحمود ازدیدگاه استاد خلیلی ، افغانستان شماره های 6-7 کالیفورنیا 2000      
میلادی .
- روان شاد استاد نهضت ، لمرشمارۀ 13 کانادا 2000 میلادی.
- یاسخن سنجیده گوای مرد دانا خموش ، دفاعیه " امید" شماره 259
- چوکفرازکعبه برخیزد کجاماند مسلمانی؟ امید شماره 251
- شاه محمد ولیخان ازاحفاد شاهان بدخشان ، ووکیل السلطنت افغانستان ، چگونه بدارآویخته
شــــــد. امید شماره ها ی 212-214 و......
- یادی ازجشن های نوروزی ، دروطن عزیزما افغانستان ، لمرشماره 18 کانادا2001 م
- باغ بابروجشن های نوروزی وشکوه کابلستان ، پیمان شمارۀ دوم ، نیویارک 1992م امید
- خشک وتر، اثرمرحوم استاد مشعل، امیدشمارۀ 310
- بیاد بزرگمردافغانستان شادروان استادمحمد ابراهیم عفیفی ، امید شماره های364-366.
- هنردرافغانستان ، نقاش مخترع ، کاروان .
- "خواجه لرطریقه سی " طبع دراوزبکستان 2003 میلادی ( بزبان تورکی اوزبیکی ).
- سخنی چند پیرامون کتاب " زندانی خاطرات " امـــــــــید ورجینیا.
- هزاره کیست ؟ " آریانا برونمرزی" شماره 3و4 سویدن 2003 میلادی.
- نمونۀ ازتاریخ نگاری علمی ، آریانا برونمرزی، شماره دوم سویدن 2004 میلادی.
- زنان نامدارافغانستان ویادی ازملالی " درد دل افغان " کالیفورنیا.
- تاریخچۀ مختصرخرقۀ مطهره حضرت سیدالمرسلین محمد (ص) لمرشماره نزدهــــــــم
کانادا 2001 میلادی ، امید شماره 421 و.......
- شاه عبدالله یمگی بدخشی ، " فردا" شماره 13 سویدن 2000 میلادی.
- فدرالیزم درافغانستان – امید ونشرات داخلی .
- قیام مجاهدین تورکستان ویادنامه ای ازملا ابراهیم بیک لقی، پیمان شماره هــــــای 5و7
نیویارک سال 2000 میلادی.
- گوراوغلی ، فولکلور، شماره دوم وسوم ، کابل 1353 هجری شمسی .
- داستان های گوراوغلی " نقدوآرمان " جلدسوم کالیفورنیا 1996  میلادی.
- به ادارۀ "نقدوآرمان " ( اعتراضیه)نقد وآرمان شمارۀ 4و5 کالیفورنیا 1997 میلادی .
- آرمان ما " پیمان " شمارۀ اول نیویارک 1999 میلادی .
- شاه غریب میرزا غریبی ، پیمان جلد پنجم وهفتم نیویارک 2000میلادی.
- همایون نامه تصنیف گلبدن بیگم بنت بابرشاه ، پیمان شماره اول نیویارک 1999 میلادی.
- شرح احوال امیرناصرالدین سبکتگین ، شماره اول 1999 میلادی نیویارک .
- ظهیرالدین محمد بابرشاه ، پیمان ، جلد پنجم وهفتم ، نیویارک 2000میلادی.درکتاب        سالمندان افغان کالیفرنیا.
- سلطان محمود غزنوی، پیمان جلد سوم وچهارم نیویارک 1999 میلادی.
- امیرحسینی سادات غوری ( رح ) وفات 718 ق . آریانا برونمرزی.
- یادنامۀ شاعرشویده حال ، صوفی عشقری ، لمرکانادا"درد دل افغان" کالیفورنیا .
- دورنمای اصلاحات آیندۀ معارف افغانستــــــــان .چاپ درجرمنی.
- نوروز خوش آئین ، دربارۀ کتاب استادجاوید، کاروان شمارۀ 62
- محمدکریم کابلی عارف وارستۀ وطن یاشاعری ازکابلستان ،کاروان شماره 69 کالیفورنیا.
- خاطرۀ ازقتل محمد نادرشاه خان ، کاروان شماره 74 کالیفورنیا 1379 هـ .ش
- بجواب تقاضای کاروان ، به کمک تاجیکستان ، کاروان شماره های 28 و...
- امیرخسروبلخی ثم الدهلوی ، کاروان ، امت درایران ، آریانا برونمرزی ، سویدن.
- مخفی زیب النساء ، امیــــــــــــد ، ورجینیا.
- بیگانه مگوئید مرا زین کویم ، سایت ففتا.
- تاریخچۀ فاکولتۀ هنرهای زیبا، امیــــــــــــــد، ورجنینا. 2014 میلادی.
- دربارۀ موسسه ففتا ، سایت ففتا.
- غنی نسواری ، (لمر) کابل ، 1346 هـ .ش ، "درد دل افغان " کالیفورنیا،(لمر)شماره 13
عقرب 1379 هـ .ش کانادا.
- آوازخوان فراموش شده خانم آزاده ( امیـــــــــــد) شماره 372
- نظریات دوهنرمند وطن که لفظاافتراق ومعنا اختلاط دارند. " کاروان" شماره های 34  و36
- ملکۀ قلبها ( لتامنگیشکر) ، " آریانا برونمرزی" شماره های 3و4 سویدن،2003 میلادی
- خرابات زاده ای که شهنشاه غزلخوانی بود ( استادرحیم بخش) "امید" گلبرگ شماره اول
آستــــــــــــرالیا.
- درسوگ ستارۀ هنرقافله سالاروشاهمرد بزمیان ابراهیم نســـــــــــــــــــــیم "امید" شماره 441ودرددل افغان.
- عبدالوهاب مددی نویسندۀ اول موسیقی درافغانستان ، "امید" شماره 546وگلبرگ شمــــاره
دوم ، آستــــــرالیا، 2004 میلادی .
- سجاده نشین خانقاء سخی احمد خاتم ، " گلبرگ " شمارۀ 4 ، آسترالیا، 1383 هـ.ش"امید"
ورجینـــــــیا.
- حظیـــــره درست است ، ( درد دل افغان) شماره 7و11 سال سوم کالیفورنیا2001 میلادی
- خاطراتی ازصحبت بامرحوم محمدداودخان اولین رئیس جمهورافغانستان ،(امیـــــــــــــد)
شماره های 192-193 و....
- امیرتیمورجهانگشاوجهان فرهنگ، ( پیمان ) بلخ
- وجه تسمیه قزلباش ، "نور" نیویارک .
- خاطرات وسرگذشت من درافاق وانفاس ، " کاروان " کالیفورنیا.
- گلشن زیبای اشعاریادیوان استاد قربت ، "امید"شماره393 "زرنگار" شماره 65 کانادا.
- یادی ازمیرهای بدخشان " امید" شماره های 335-341 ، " جهش" درجرمــــــــــــــنی وکتاب مخفی.
- یادی ازملاعارف چیابی ، "امید" شماره های 280-281 وضم کتاب "مخفی" هندوستان
1380 هجری شمسی .
- گرد هم آیی های روم وتهران وارزیابی های سازنده برای استحکام همبستگی وتفاهـــــم
همگانی ملت افغانستان ، " کاروان" شماره 67 " امیـــــــــد" .
- عراق آئینۀ تمدن اسلام، " امیــــــــد" شماره 570
- هرکه امین نیست ایمان ندارد، دفاع ازکتاب " مزارات هرات" "امید" شماره 483
- خطاطان وخوشنویسان هرات ، اثرعبدالعلی شایق، " نوید" شماره های اول تاپنجم سال دوم، 2000و 2001 میلادی.
- یک نظرگذرابرکتاب شناسنامۀ چیاب وچیابیان ، شعله دریادنامه های فرهنگیان کابــــل
1384 هجری شمسی .
- پیری ومریدی، دیوان حاجی غلام سروردهقان ، باهتمام حاجی یوسف نظری،"امید"
- مقدمه برچاپ سوم " مزرعه دهقان" .                                                                         
Guroghly, south Asian Folklore An Encyclopedia, New York 2003 -   
بزبان انگلیســـــــی                                                                                 
- پیرامون سوداهای هیچستان"کاروان" شماره های 57-58 و...
- درامۀ تبارتبر، " امید" شماره 272 ( دفاعیه)
- نگاهی به تاریخ بیهقی ، "نوید" شماره های 6-8 کالیفورنیا،2000 میلادی.
- شهید محمد اسمعیل مبلغ، " امید" شماره 242
- سخنسرایان زبان فارسی درهنددرمثال بیدل"میزان"شماره 55،دهلی 1999(لمر)شمارۀ22 کانادا ، 1380 هجری شمسی "کاروان"شماره 70 وچندشماره بعدازآن.
- حکیم ناصرخسروازدیدگاه بدخشانیان ،دهلی،دانشگاه دهلی   2000 میلادی.
- تاریخچه مختصرفرقۀ اسمعلیه، کانادا، 1997 میلادی.
- سامانیان ( برگی ازتاریخ قلب آسیا) "زرنگار" شمارۀ 69 کانادا ،2000 میلادی، آریانا برونمرزی، شماره سوم ، سویدن 1999 میلادی.
- سرداربیدل شناس وعارف وارسته عبدالعزیزحیرت ، " درد دل افغان" کالیفورنیا.
- نگاهی به افکارشاعروزندگینامه استاد صلاح الدین سلجوقی،"نوید" شماره هــــــــــــای
2-3-4-5 " جهش " جرمنی "میزان" دهلی ،ضمن کتاب پژوهشهای ایرانشناسی، جلـــد
14 شماره 89 تهران 2004 میلادی .
- غزنی وسنایی " درد دل افغان" کالیفورنیا.
- دری یازبان درباریان، " آریانا برون مرزی" سویدن 2005 میلادی، "مردم افغانستان"
کالیفورنیا2005 میلادی.
- نظام سیاسی آیندۀ افغانستان ، "امید" ورجینیا، درکتاب قانون اساسی میثاق ملی ، لندن2003 میلادی .
- نقاش افسانوی غلام محمد میمنگی، "گلبرگ" شماره پنج ، آسترالیا 2005 میلادی.
- پروفیسورغلام محمد میمنگی، "پیمان" ، شماره های 3و4 نیویارک، 1999 میلادی.
- غلام محمد میمنگی، "ژوندون" کابل 1975 میلادی ، "امید" ورجینیا.
- تقویم سال دوهزارویک ویادی ازاستادعبدالغفوربرشنا، " امید"شماره 457
- ستارۀ درخشان هنردرافغانستان استاد غوث الدین، "امید" شمارۀ 157
- استادغلام محی الدین شبنم غزنوی، " کیوان " شماره 54 کالیفورنیا،2002 میلادی.
- استادمحمدسعیدمشعل، مشعلدارهنرنقاشی به رحمت حق پیوست،"امید"شماره های305 و308 ورجینیا،1998 میلادی .
- نگارستان هرات ، استادمحمدسعیدمشعل، احیاکنندۀ مکتب بهزاد،"امید" شماره های 174
176-179و181 همچنان ضم کتاب خشک وتر، کانادا، 1998 میلادی.
- دررثای استادمحمد سعید مشعل علم بردارهنرنیاکان وطن،"کاروان " شماره 54و" دردل افغان "
- طراح ومبتکربزرگ وطن استادمحمد اسرائیل رویا"لمر" شماره نهم، کاناداو"درد دل افغان"
- میناتوریست زبردست وطن محمد همایون اعتمادی ، "امید" شماره 207، ورجینیا.
- یادی ازنقاش وطن الحاج قربان علی عزیزی، "امید" شماره 156، کالیفورنیا.
- استادفرخ افندی، "کاروان" شماره 49 کالیفورنیا.
- استاد عبدالغفوربرشنا، " ژوندون"، کابل 1974 میلادی و" کاروان" کالیفورنیا .
- استاد خیرمحمد عطایی، " ژوندون" ، کابل 1974 میلادی و"کاروان"کالیفورنیا.
- استادخیرمحمد یاری،" ژوندون " کابل،1974 میلادی و" کاروان" کالیفورنیا.
- سیمون شکورولی، چاپ درمجلۀ Afghanistan بزبان انگلیسی،کابل1974 میلادی وکاروان شماره 54
- تاریخ مختصرمعارف درافغانستان ،" کیوان" کالیفورنیا، شماره های 67-57"عرفان"
شماره های 1-3 ، کابل 1383 هـ.ش"آریانابرون مرزی" سویدن 2003 میلادی.
- محمودغزنوی ازنگاه سخنوران وصاحبدلان،" آریانا برون مرزی" شماره 4 سویدن 2001 میلادی " امت " مشهد، 2000 میلادی .
- دودیوان ارزشمند ازهاشم زمانی، " افغان ولس" کابل 2004 میلادی،شماره های 22وصفحاتی ازحیات علمی پروفیسورداکتراحمدجاوید، " امید" ورجینیا2002 میلادی.
- یادنامۀ استادعبدالاحمد جاوید، بخاطر بزرگداشت مقام علمی استاد جاوید، کنفرانس هامبورگ 2005 میلادی .وکتاب سالمندان افغان کالیفرنیا.
- نگاهی به سیمای آرین پوروتاریخ منطوم او ، " تاریخ منظوم " امریکا1376 هـ.ش
- ده ها مقاله دربارۀ اتحادیۀ سراسری هنرمندان افغانستان .
- شاه مامه وسلسال،" آریانا برون مرزی" شماره بهاریه، سویدن، 1384 هجری شمسی.
- چندکلمه دربارۀ دیوان شگوفه بهارونوشته های مقدمه نویس آن، " افسانه شگوفه بهار" نیویارک 1997 میلادی .
- بزکشی فولکلور، کابل وبزبان انگلیسی درمجلۀ آریانا.
- تشکیل وزارت فرهنگ وهنردرحکومت محسوس است ، " کیوان" ، کالیفورنیا،2001 میلادی .
- کابل دختر، " داســــــــــــــــتان"
- مغول دختروعرب بچه " داستان"
- بی بی ماهروی کابلی ، " داستان "
- بیش ازصدمقالۀ دیگرداکترعنایت الله شهرانی درنشرات داخلی وخارجی چون مجلۀ ادب، فولکلور، لمر، آریانا ، ( نشریۀ انجمن تاریخ) ژوندون ، پشتون ژغ ، عرفان، امید،کاروان، نامه ی خراسان ، افغانستان ، میزان، زرنگار، لمردر(کانادا) نوید، کیوان ، مردم افغانستان
آریانا برون مرزی ، پیمان ، بلخ، نور، فردا،امت ،درد دل افغان، افغان ولس وغیره به چاپ رسیده است .

دانش نامه ی آریانا، ونوشتۀ هوشنگ پیگیرقویاش.